MAKS─░M GORK─░

--------------------------------------------------------------------------------

   28 Mart 1868ÔÇÖde Rusya NovgorodÔÇÖda (Bug├╝nk├╝ ad─▒ Gorki) do─čdu. 14 Haziran 1936'da Moskova'da ya┼čam─▒n─▒ yitirdi. As─▒l ismi Aleksey Maksimovi├ž Pe┼čkov. ├çocuklu─ču Astrahan'da ge├žti. Nakliyecilik yapan babas─▒n─▒ 5 ya┼č─▒ndayken kaybetti. Annesi yeniden evlenince do─čum yeri olan Novgorod'a d├Ând├╝. Anneannesi ve b├╝y├╝k babas─▒ taraf─▒ndan b├╝y├╝t├╝ld├╝. Yaln─▒zca birka├ž ay okula gidebildi. 8 ya┼č─▒nda ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. Bu sayede Rus i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ya┼čam─▒n─▒ yak─▒ndan tan─▒d─▒. Bir gemide bula┼č─▒k├ž─▒l─▒k yaparken okuma merak─▒ sard─▒. Yoksullukla ve ac─▒yla dolu bir hayat s├╝rd├╝─č├╝ i├žin Rus├ža'da "ac─▒" anlam─▒na gelen "Gorki" takma ad─▒n─▒ ald─▒. ─░lk gen├žlik y─▒llar─▒n─▒ Kazan'da ge├žirdi. ─░ntihara kalk─▒┼čt─▒, bir serseri gibi b├╝t├╝n Rusyay─▒ dola┼čt─▒. ─░lk ├Âyk├╝leri Tiflis'te bulundu─ču y─▒llarda dergilerde yay─▒nland─▒. 1895'te Petersburg'da yay─▒nlanan bir dergide ├ž─▒kan "├çelka┼č" adl─▒ ├Âyk├╝ ile ├╝nlendi. Ard─▒ndan "Yirmi Alt─▒ Erkek ve Bir K─▒z" ├Âyk├╝s├╝ yay─▒nland─▒. ├ťn├╝ h─▒zla yay─▒ld─▒. Bu ├Âyk├╝ler kadar ba┼čar─▒l─▒ olmayan bir dizi roman ve ├Âyk├╝ daha yazd─▒.

      ─░lk roman─▒ "Foma" 1899'da bas─▒ld─▒. Bu d├Ânemde sa─člam bir olay ├Ârg├╝s├╝ kuramamas─▒ ve ya┼čam─▒n anlam─▒ ├╝zerine uzun tart─▒┼čmalara girmesi sonucu romanlar─▒ ba┼čar─▒s─▒z say─▒ld─▒. 1906'da yazd─▒─č─▒ ve Rus Devrimi'ne adad─▒─č─▒ "Ana" en ba┼čar─▒l─▒ roman─▒. 1899-1906 aras─▒nda Petersburg'da (bug├╝n Leningrad) ya┼čad─▒. Marksizmi benimsedi. Kom├╝nist Parti i├žinde 1903'teki b├Âl├╝nmede Bol┼čevikler'e destek verdi. Ama partiye hi├žbir zaman resmi ├╝ye olmad─▒. 1901'de "F─▒rt─▒na Ku┼čunun T├╝rk├╝s├╝" isimli k─▒sa ┼čiiri y├╝z├╝nden tutukland─▒. K─▒sa s├╝rede serbest kald─▒, K─▒r─▒m'a gitti. 1902'de Petersburg Bilim Ve Sanat Akademisi'ne ├╝ye se├žildi, ├╝yeli─či tekrar al─▒nd─▒. Bilgi isimli bir yay─▒nevi kurdu. Bu dergiyle 1905 devriminde ├Ânemli bir rol oynad─▒. 1906'da ABD'yi gezdi. 1906'da Rusya'dan ayr─▒l─▒p Kapri Adas─▒'ndaki villas─▒nda ya┼čad─▒. Marksistlerden uzak durdu. 1913'te tekrar Rusya'ya d├Ând├╝. Rusya'n─▒n 1.d├╝nya sava┼č─▒na girmesine kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒. 1917'de Bol┼čeviklerin iktidara el koymas─▒n─▒ ele┼čtirdi. Ama 1919'dan ba┼člayarak Lenin'le i┼čbirli─či yapt─▒. Ama s├╝re├ž i├žinde hep Bol┼čeviklerden hem Rusya'dan uzakla┼čt─▒. 1921-1928 aras─▒n─▒ ─░talya'n─▒n Sorrento kentindeki villas─▒nda ge├žirdi. Israrl─▒ ├ža─čr─▒lar ├╝zerine 1929'da tekrar Rusya'ya d├Ând├╝. ├ľl├╝nceye kadar orada ya┼čad─▒. Stalin'in bask─▒c─▒ y├Ântemlerini destekledi. Sovyet Yazarlar Birli─či Ba┼čkan─▒ oldu. 1936'da tedavisi s─▒ras─▒nda aniden ├Âld├╝. ├ľl├╝m├╝ ku┼čkulu bulundu. Arkada┼člar─▒ suikast iddas─▒n─▒ artaya att─▒. Toplumcu ger├žek├ži roman─▒n kurucusu say─▒l─▒r. Eserlerinde ├žocukluk ve gen├žlik y─▒llar─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ ac─▒l─▒ hayat─▒, Rusya'daki yoksulluk y─▒llar─▒n─▒ anlatt─▒. Zaman zaman uzun felsefi tart─▒┼čmalara girerek eserlerinin sanatsal d├╝zeyini d├╝┼č├╝rd├╝. Betimlemelerdeki ustal─▒─č─▒yla keskin bir g├Âzlemci oldu─čunu g├Âsterdi. Ba┼člang─▒├žta bizzat kat─▒larak destek verdi─či Sovyet devriminden daha sonra so─čudu. D├Ânem d├Ânem verdi─či g├Ân├╝ls├╝z desteklerin d─▒┼č─▒nda Rusya'dan uzak kalmaya ├žal─▒┼čt─▒. Son d├Ânem yap─▒tlar─▒n─▒n hemen hepsinde devrim ├Âncesi d├Ânemi ele ald─▒. Tiyatro oyunlar─▒ ve an─▒lar─▒n─▒ kaleme ald─▒─č─▒ eserleriyle de Rus edebiyat─▒na katk─▒da bulundu.

--------------------------------------------------------------------------------

ESERLER─░

ROMAN:

Foma (1899, 1983)

Ana (1906, 1979)

Halk D├╝┼čman─▒ (1907, T├╝rk├že'ye "Yarars─▒z Bir Adam" ad─▒yla (1979)

Matveya Kojemyakin (1910, 1984)

Klim Samgin'in Hayat─▒ (1936, 1975)

Artamonovlar (1977)

K├╝├ž├╝k Burjuvalar (1901, 1967)

├ľYK├ť:

Yirmi Alt─▒ Erkek ve Bir K─▒z (1939)

─░talya Hikayeleri (1911, 1970)


OYUN:

Ayaktak─▒m─▒ Aras─▒nda (1941, 1967)

ANI-OTOB─░YOGRAF─░:

Benim ├ťniversitelerim (1941, 1986)

├çocuklu─čum (1947, 1976)

Ekme─čimi Kazan─▒rken (1949, 1986)

Tolstoy'dan An─▒lar (1919, 1967)

G├╝ncemden Yapraklar (1924, 1984)

Lenin (1924-1936) "T├╝rk├že'ye Gorki Lenin'i Anlat─▒yor" ad─▒yla (1980)


Edebibilgiler.com 2009 ┬ę  Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r.