JEAN-PAUL SARTRE

--------------------------------------------------------------------------------

    21 Haziran 1905ÔÇÖte FransaÔÇÖda do─čdu. 15 Nisan 1980ÔÇÖde ya┼čam─▒n─▒ yitirdi. Babas─▒n─▒ k├╝├ž├╝k ya┼čta kaybetti. Sarbonne ├ťniversitesi'nde Almanca profes├Âr├╝ olan dedesi taraf─▒ndan yeti┼čtirildi. Paris'te ba┼člad─▒─č─▒ lise e─čitimini Rochelle'de tamamlad─▒. 1929'da y├╝ksek ├Â─čretmen okulundan mezun oldu. ├ľ─črencilik y─▒llar─▒nda k─▒z arkada┼č─▒ Simone de Beauvoir ile ba┼člayan ili┼čkisi ├Âm├╝r boyu s├╝rd├╝. 1931-1945 aras─▒nda Le Havre, Lion ve Paris'teki okullarda ├Â─čretmenlik yapt─▒. Berlin'de 2 y─▒l Alman fesefesini inceledi. 2'nci D├╝nya Sava┼č─▒'nda esir d├╝┼čt├╝. Sava┼čtan sonra Fransa'n─▒n siyasal ya┼čam─▒nda ├Ânemli bir yer edinmeye ba┼člad─▒. Kom├╝nizme yak─▒nl─▒k duydu. 1956'da Sovyetler Birli─či, ─░skandinavya, Afrika, ABD ve K├╝ba'y─▒ gezdi. 1960'a kadar yaz─▒lar─▒n─▒ ve d├╝┼č├╝ncesini kom├╝nizm ve Sovyetler'e ay─▒rd─▒. 1960-1971 aras─▒nda Gustave Flaubert'le ilgili incelemeler yapt─▒. 1971'den sonra ├žok az yazd─▒. Ya┼čam─▒n─▒n son d├Âneminde g├Âzleri g├Ârmemeye ba┼člad─▒. Bir akci─čer uru y├╝z├╝nden ya┼čam─▒n─▒ yitirdi. Cenaze t├Ârenine 25 bini a┼čk─▒n ki┼či kat─▒ld─▒. Ki┼činin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ savunan "Varolu┼č├žuluk"un s├Âzc├╝l├╝─č├╝n├╝ yapt─▒.

      Roman ve oyunlar─▒n─▒n yan─▒s─▒ra felsefe eserleriyle de tan─▒nd─▒. ├ľzg├╝n Marksist anlay─▒┼č─▒yla Fransa'n─▒n g├╝ncel siyasi olaylar─▒ i├žine etkin rol ald─▒. 1964'te Nobel Edebiyat ├ľd├╝l├╝'ne de─čer bulundu ama ├Âd├╝l├╝ almay─▒ reddetti. ─░lk roman─▒ "Bulant─▒"y─▒ ├Â─čretmenlik yapt─▒─č─▒ y─▒llarda yazd─▒. 1938'de bas─▒lan bu kitap, savundu─ču g├╝├žl├╝ bireyci ve toplum kar┼č─▒t─▒ d├╝┼č├╝nceleriyle ├Âzg├╝n bir eserdir. Felsefi olarak ├ž─▒kar─▒mlardan ├žok titiz ve ├Ânyarg─▒s─▒z g├Âzlemlere yer veren "fenomenoloji y├Ântemini" benimsedi. Bu alandaki en ├╝nl├╝ kitab─▒ "1943'te yazd─▒─č─▒ "Varl─▒k ve Hi├žlik"tir. ─░nsan bilincini, varl─▒k ya da nesnelerin "┼čeyleri" kar┼č─▒s─▒nda bir "hi├žlik" olarak yorumlad─▒. Bilin├ž, maddi olmayan bir varl─▒─ča sahiptir ve bu y├╝zden belirlenebilirlik s─▒n─▒rlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda kal─▒r. Bu da zihinsel ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ olanakl─▒ k─▒lar. ├ľzg├╝rl├╝k kavram─▒, toplumsal sorumlulu─ču da i├žerir. Marks'─▒n diyalektik felsefesini inceledi. Bunun Sovyet Rusya'da ge├žerli olamayaca─č─▒ sonucuna vard─▒. ├ça─čda┼č d├╝nya i├žin ge├žerli bir felsefe olmakla birlikte, Marksizmin var olan bi├žiminin giderek kemikle┼čti─čini, yeni durumlara uyum yetene─čini kaybetti─čini yazd─▒. Yirminci y├╝zy─▒l─▒n en etkili d├╝┼č├╝n├╝rlerinden biri, sadece Fransa'da de─čil t├╝m d├╝nya ├╝lkelerinde ayd─▒nlar─▒n s├Âzc├╝s├╝ oldu. Tanr─▒ÔÇÖy─▒, her t├╝rl├╝ kurulu d├╝zeni, aileyi, klasik anlam─▒yla edebiyat├ž─▒y─▒, filozofu, eylem adam─▒n─▒, dostluklar─▒, toplumun belirli kesimlerini, partileri, kal─▒pla┼čm─▒┼č d├╝┼č├╝nceleri yads─▒d─▒. Toplumsal eylemlerin hemen hepsinde bizzat yer ald─▒. Ya┼čam─▒yla da d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝n gereklerine uydu.

--------------------------------------------------------------------------------

ESERLER─░

ROMAN:

Ak─▒l ├ça─č─▒ (1945)

Ya┼čanmayan Zaman (1945)

Y─▒k─▒l─▒┼č (1949)

Bulant─▒ (1961)

├ľYK├ť:

Duvar (1959)

─░NCELEME:

Aziz Genet (1952)

Baudelaire (1964)

Flaubert (3 cilt, ilk ikisi 1971. Sonuncusu "Ailenin Delisi" ad─▒yla 1972)

FELSEFE:

D├╝┼č G├╝c├╝ (1936)

D├╝┼č ├ťr├╝n├╝ (1940)

Varl─▒k ve Hi├žlik (1943)

Diyalektik Akl─▒n Ele┼čtirisi (1960) (T├╝rk├že'ye Y├Ântem Ara┼čt─▒rmalar─▒ ad─▒yla ├ževrildi)

S├Âzc├╝kler (1963)

DENEME:

Denemeler (1961)

Yahudi Sorunu (1965)

Edebiyat Nedir (1967)

OYUN:

Gizli Oturum (1950)

Nekrassov (1955)

Sayg─▒l─▒ Yosma (1961)

Kirli Eller (1962)

Mezars─▒z ├ľl├╝ler (1962)

Sinekler (1963)

┼×eytan ve Y├╝ce Tanr─▒ 1964)

Altona Mahpuslar─▒ (1964)

SENARYO:

─░┼č ─░┼čten Ge├žti (1955)

Çark (1964)


Edebibilgiler.com 2009 ┬ę  Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r.