FYODOR MİHAYLOVİÇ DOSTOYEVSKİ

--------------------------------------------------------------------------------

    11 Kas─▒m 1821'de MoskovaÔÇÖda do─čdu. Tam ismi Fiodor Mihaylovi├ž Dostoyevski. Babas─▒ bir ordu cerrah─▒, annesi bir t├╝ccar─▒n k─▒z─▒yd─▒. Annesinin yard─▒m─▒yla evde ba┼člad─▒─č─▒ e─čitimini ├Âzel bir okulda s├╝rd├╝rd├╝. Babas─▒ sert ve ac─▒mas─▒zd─▒. Annesinin koruyucu tav─▒rlar─▒na s─▒─č─▒n─▒yordu. Annesini 15 ya┼č─▒nda kaybetti. 1837'de girdi─či Petersburg Askeri M├╝hendis OkuluÔÇÖnu bitirdi. ├ľ─črencilik y─▒llar─▒n─▒ Rus ve Avrupa edebiyat─▒n─▒n ├Ânde gelen yazarlar─▒n─▒n eserlerini okuyarak ge├žirdi. K─▒sa bir s├╝re askerlik yapt─▒ktan sonra ayr─▒l─▒p edebiyatla u─čra┼čmaya ba┼člad─▒. Topraklar─▒nda ├žal─▒┼čan k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝len babas─▒ndan az bir miraz kalm─▒┼čt─▒. ─░lk roman─▒ "─░nsanc─▒klar"─▒ 1846'da yazd─▒. 1954'te bas─▒lan bu roman ilk Rus toplumsal roman─▒ say─▒l─▒r. Bu eserin bas─▒lmas─▒ndan sonra ├╝nlendi. 1846'da yazd─▒─č─▒ ikinci roman─▒ "├ľteki" yeterli ilgiyi g├Ârmedi. ├ťn├╝ giderek kayboldu. 1951 tarihli "Ev Sahibesi", 1848'de yazd─▒─č─▒ "Beyaz Geceler" ile "Yufka Y├╝rekli" romanlar─▒ da ilgi g├Ârmedi. 1849'da yazd─▒─č─▒ "Neto├žka Nezvanova" roman─▒ da beklenen ba┼čar─▒y─▒ getirmedi.

      Politikayla ilgililenmeye ba┼člad─▒ gen├ž liberallere kat─▒ld─▒. ├çar 1. Aleksandr'─▒n g├╝venlik g├╝├žleri taraf─▒ndan, "devleti y─▒kmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒" su├žlamas─▒yla arkada┼člar─▒yla birlikte tutukland─▒. ─░dama mahkum edildiler. Kendisinin kur┼čuna dizilmesi haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ izlemek onda derin etkiler b─▒rakt─▒. ─░damdan son anda vazge├žildi, SibiryaÔÇÖda 4 y─▒l a─č─▒r hapse ve 4 y─▒l askerlik yapmaya mahkum edildi. Sibirya'daki cezaevi g├╝nlerinde birlikte ya┼čad─▒─č─▒ mahkumlar─▒ g├Âzlemleyerek Rus halk─▒n─▒ daha yak─▒ndan tan─▒ma f─▒rsat─▒ buldu. Ancak zor ko┼čullar nedeniyle sara n├Âbetleri ge├žirmeye ba┼člad─▒. Bu rahats─▒zl─▒─č─▒n etkileri de bir├žok eserine yans─▒d─▒. 1854'te cezaevinden ├ž─▒k─▒p askerli─če ba┼člad─▒. Subayl─▒─ča kadar y├╝kseldi. 1857'de dul bir kad─▒nla evlendi. Bu evlilik maddi sorunlar─▒n─▒ art─▒rd─▒. Tekrar yazmaya karar verdi. Askerlik cezas─▒n─▒n da bitmesi ├╝zerine Petesburg'a d├Ând├╝. Yeni ├çar 2. Aleksandr'─▒ destekledi. Karde┼či Mihail ile birlikte "Vremya" adl─▒ bir dergi ├ž─▒kard─▒. Bu dergi ve dergide yay─▒nlanan romanlar─▒ yeniden tan─▒nmas─▒n─▒ ve eski ├╝n├╝n├╝ kazanmas─▒n─▒ sa─člad─▒. 1862'de Fransa, ─░ngiltere ve ─░talya'y─▒ kapsayan bir yurtd─▒┼č─▒ gezisi yapt─▒. Ayn─▒ y─▒l dergi kapat─▒ld─▒. Dostoyevski, Almanya'n─▒n Wiesbaden kentine gitti. Burada kumara ba┼člad─▒.

     Rusya'ya d├Ân├╝┼č├╝nde "Epoha" isminde yeni bir dergi ├ž─▒kard─▒. 1864'te e┼čini ve karde┼či Mihail'i kaybetti. Borca batt─▒. Kurtulmak i├žin Avrupa'ya ka├žt─▒. Wiesbaden'de kumarda b├╝t├╝n paras─▒n─▒ kaybetti. Yay─▒nc─▒s─▒ndan bor├ž al─▒p 1865'te Rusya'ya d├Ând├╝. 1867'de steno ile romanlar─▒n─▒n yaz─▒m─▒nda kendisine yard─▒m eden Anna Snitkina ile evlendi. Bir kere daha borca bo─čuldu─ču i├žin yeni e┼čiyle yine yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒kt─▒. Yoksulluk ve para pe┼činde ├╝lke ├╝lke dola┼čt─▒. Ama romanlar─▒n─▒ yazmay─▒ da s├╝rd├╝rd├╝. Bir kere daha yay─▒nc─▒s─▒n─▒n deste─čiyle Petesburga'a d├Ând├╝. Tutucu bir haftal─▒k dergi olan "Grajdanin"in ba┼č─▒na ge├žti. 1 y─▒l sonra b─▒rakt─▒. Bu d├Ânemde eksi itibar─▒n─▒ ve ├╝n├╝n├╝ tekrar kazand─▒. En b├╝y├╝k roman─▒ "Karamozof Karde┼čleri" yazmaya 1879'da ba┼člad─▒. 1880'de ┼čair Aleksander Pu┼čkin'in ├Âl├╝m t├Âreninde konu┼čmay─▒ o yapt─▒. Petersburg Bilim ve Sanat Akademisi'nin edebiyat b├Âl├╝m├╝ne se├žildi. Ya┼čam─▒n─▒n son d├Âneminde Petersburg yak─▒nlar─▒nda k├╝├ž├╝k bir kasaba olan Staraya Russa'da ya┼čad─▒. 9 ┼×ubat 1881'de burada ya┼čam─▒n─▒ yitirdi. G├╝n├╝m├╝zde de en ├žok okunan yazarlar aras─▒nda yer al─▒r. Eserlerinde iki d├╝nya sava┼č─▒ aras─▒nda ya┼čayan bir ku┼ča─č─▒ rahats─▒z eden ahlaksal, dinsel, siyasal konular─▒ etkileyi bir dil ve ustal─▒kla dile getirdi. G├Âzlemlerinin keskinli─či, ay─▒nt─▒lara verdi─či ├Ânem, karmakar─▒┼č─▒k ya┼čam─▒ndan ├ž─▒kard─▒─č─▒ sa─člam karakterleri ve roman kurgulamadaki ustal─▒─č─▒yla Avrupa'da ve ├╝lkesinde kendisinden sonra gelen hemen t├╝m yazarlar ├╝zerinde etkili oldu. Bat─▒l─▒ ├╝lkelerin edebiyat ve d├╝┼č├╝n ya┼čam─▒nda ├Ânemli bir rol oynad─▒. Varolu┼č├žuluk ak─▒m─▒n─▒n temel kaynaklar─▒ndan biri say─▒l─▒r.

--------------------------------------------------------------------------------

ESERLER─░

ROMAN:

─░nsanc─▒klar (1846)

Neto├žka Nezvanova (1849)

Ezilmi┼č ve A┼ča─č─▒lanm─▒┼člar (1861)

├ľl├╝ler Evinden An─▒lar (1862)

Yeralt─▒ndan Notlar (1864)

Su├ž ve Ceza (1866)

Kumarbaz (1867)

Budala (1869)

Ecinniler (1872)

Delikanl─▒ (1875)

Karamazov Karde┼čler (1881)

├ľYK├ť-UZUN ├ľYK├ť

"├ľteki" (1846)

"Ev Sahibesi" (1847)

"Ba┼čkas─▒n─▒n Kar─▒s─▒" (1848)

"Beyaz Geceler" (1848)

"Bir Yufka Y├╝rekli" (1848)

"K├╝├ž├╝k Kahraman" (1857)

"Amcan─▒n R├╝yas─▒" (1859)

"Stepan├žikovo K├Ây├╝" (1859)

"Tats─▒z Bir Olay" (1862)

"Timsah" (1865)

"Ebedi Koca" (1870)

"Bobok" (1873)

"Uysal Bir Ruh" (1876)

"G├╝l├╝n├ž Bir Adam─▒n D├╝┼č├╝" (1877)


G├ťNL├ťK:

Bir Yazar─▒n G├╝nl├╝─č├╝ (g├╝nl├╝k) 1975)


KONU┼×MA:

Bat─▒ ├ç─▒kmaz─▒: Pu┼čkin ├ťzerine Konu┼čma (1975)


Edebibilgiler.com 2009 ┬ę  Her hakk─▒ sakl─▒d─▒r.